Cam üretiminde "ütü" teriminden ne anlaşılır?

"Ütü" ile özellikle düz parçaların; tabaklar, tepsiler vb. üretildiği ve süslendiği bir yapım ve süsleme terimi ifade edilir. İstenilen rölyef süslemeleri ile teçhiz edilmiş bir çelik plaka üzerine eriyik halde sıcak cam dökülerek ağır, daire şeklinde bir ütü tahtası yardımıyla ütülenerek sıcak, şekillendirilebilir haldeki cama tabak veya tepsi inceliği ve yapısı kazandırılır. Katılaşan mamullere son form verilerek soğutma fırınlarına taşınır.

Kabartma motif veya mühürler cama nasıl işlenirler?

Kabartma motifler eskilerin her tür bardak için en sevilen, beğenilen süsleme türlerindendir. Bu uygulamanın en yaygın türü bardak, içki kadehi veya mücevherlik olarak da kullanılan budaklı dekorlardır.
Bu budaklar genellikle henüz sıcak durumdayken mamule eklenen eriyik camla yapılırlardı. Bugün de mühürlü, armalı mamullerde kullanılan teknik hemen hemen aynıdır.

Camın soğutulması :

Tüm cam üretme ve şekillendirme tekniklerinde sıcak, eriyik halde şekillendirilebilir cam kullanıldığı için şekillendirilmeleri biten cam mamüller makinaları sıcak ancak form almış şekilde terk eder. Bu mamüllerin çevre ısısına soğutulması gerekir. Bu soğutma işleminin önemi çok fazladır. Sıcak haldeki bir cam çabuk soğuduğu takdirde, dış kısmı içi kısmından daha önce sertleşecek ve böylece değişik ısal genleşmelerin etkisiyle gerilimler (tansiyon) ortaya çıkacaktır. Bu tansiyonlar hemen veya uzunca süre cam mamülün kırılmasına yol açacaktır.

Çoğu kez cam ürünler şekillendirme sırasında çok ve çabuk soğurlar ve bundan dolayı tansiyon kazanırlar. Büyük bir şans eseri camın belirli bir ısı aralığında, (gevşeme arlığı) kazandığı tansiyonları kendiliğinden tekrar dengelemek gibi bir özelliği vardır. Soda camı için (züccaciye) gevşeme aralığı 450-550 derecedir. Kısa bir deyişle camın çevre ısısına soğutulması bir basınçtan arındırma işlemiyle bağlantılıdır.

Camın soğutulması ve gerilimlerinden arındırılmasında fuel oil, bütan vb. gazlar veya elektrikle ısıtılan fırınlar kullanılır.

Şekillendirilmesi biten mamul soğutma evresi sırasında önce gevşeme sıcaklığına getirilir ve bir süre bu sıcaklıkta bekletilir. Sürenin uzunluğu mamülün büyüklüğü ve almış olduğu tansiyonla bağlantılıdır. Gevşemeden sonra yavaş ve aynı oranlarda düşürülen sıcaklıklarla soğuma sürdürülür.

Yazının devamı

1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11-12-13-14